یک استاد دانشگاه: استفاده از هوش مصنوعی در امتحانات لزوماً به معنای تقلب نیست

خراسان رضوی (ایسنا) - یک استاد دانشگاه با بیان اینکه استفاده از هوش‌ مصنوعی در امتحانات لزوماً به معنای تقلب نیست، بلکه نحوه استفاده از آن اهمیت دارد، گفت: نبود آموزش مشخص موجب شده است که انتظار استفاده صحیح از این ابزار چندان واقع ‌بینانه نباشد.

ابوالقاسم شهریاری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه برگزاری امتحانات ترم دوم سال تحصیلی درشرایط استثنایی برگزار شد، اظهار کرد: شرایط برگزاری امتحانات نوبت دوم در این سال تحصیلی با دوره کرونا تفاوت داشت. در دوره کرونا، با وجود برگزاری آموزش مجازی، زیرساخت اینترنت با مشکل جدی مواجه نبود. اما در شرایط جنگی، به‌ویژه در برخی مناطق از جمله شهرهای جنوبی و تهران، اینترنت با اختلالات گسترده روبه‌رو و در مواردی حتی دسترسی به اینترنت داخلی نیز ممکن نبود.

وی ادامه داد: اختلالات در اینترنت موجب شد کیفیت کلاس‌ها با دوره‌های پیشین قابل مقایسه نباشد، اما در همین شرایط استثنایی تداوم آموزش و تعطیل نشدن دانشگاه‌ها به‌عنوان یک نکته مثبت ارزیابی می‌شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به تاثیر تداوم آموزش مجازی بر میزان و نحوه استفاده از هوش مصنوعی در امتحانات، اظهار کرد: دانشجو که آموزش را به ‌صورت مجازی و با کیفیت محدود دریافت کرده است، ممکن است در درک برخی مباحث با مشکل مواجه شود و در نتیجه طبیعی است که زمان آزمون، به ابزارهایی مانند هوش مصنوعی روی بیاورد تا بتواند پاسخ ارائه دهد. گرایش به استفاده از این ابزارها در چنین شرایطی پدیده‌ای قابل پیش‌بینی است و به کیفیت آموزش بازمی‌گردد.

شهریاری با تاکید بر نحوه استفاده درست از هوش مصنوع و ضرورت آموزش نحوه استفاده به دانشجویان، تصریح کرد: هوش مصنوعی، همانند سایر ابزارهای فناورانه، در امتداد مسیر تکامل ابزارهای انسانی قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که در گذشته محاسبات دستی جای خود را به نرم‌افزارهایی مانند اکسل دادند و سپس ابزارهای پیشرفته‌تر توسعه یافتند.

 تعارض در سیاست‌گذاری هوش‌مصنوعی چالش برانگیز است

این استاد دانشگاه با اشاره به توانایی هوش مصنوعی در تولید پاسخ برخلاف برخی نرم‌افزارهای تخصصی، اظهار کرد: در سطح جهانی و در برخی دانشگاه‌های کشور از جمله دانشگاه فردوسی مشهد، دستورالعمل‌ها و پیوست‌هایی برای نحوه استفاده از هوش مصنوعی تدوین شده است که شباهت‌هایی با ضوابط ارجاع ‌دهی علمی دارد. با وجود این، این دستورالعمل‌ها به‌طور مؤثر به دانشجویان آموزش داده نشده و عمدتاً در حد توصیه باقی مانده است.

شهریاری با اشاره به نبود سیاست یک ‌پارچه در حوزه هوش مصنوعی، خاطرنشان کرد: نوعی تعارض در سیاست‌گذاری‌ها مشاهده می‌شود؛ به‌گونه‌ای به دانشجویان توصیه می‌شود از هوش مصنوعی استفاده نکنند، اما در تبلیغات رسانه‌ای، حتی در رسانه ملی، استفاده از این ابزار را برای موفقیت در امتحانات ترویج می‌کند. این دوگانگی باعث سردرگمی دانشجویان شده است.  

وی با اشاره به اینکه بسیاری از دانشگاه‌های معتبر جهان دارای آیین‌نامه‌های مشخص در زمینه استفاده از هوش مصنوعی هستند، تاکید کرد: این روند در ایران نیز آغاز شده است. اما این آیین‌نامه‌ها همچنان نیازمند تکمیل، بومی‌سازی و به‌ویژه آموزش مؤثر به دانشجویان هستند.  

این استاد دانشگاه افزود: شواهد موجود حاکی از آن است که حتی در نگارش پایان‌نامه‌ها و ترجمه متون نیز مواردی از استفاده نادرست از هوش مصنوعی مشاهده می‌شود که ضرورت توجه جدی‌تر به این موضوع را نشان می‌دهد.

شهریاری با اشاره به ضرورت  تدوین شیوه‌نامه‌ای جامع، به‌روز و قابل بازنگری مستمر درباره استفاده هوش مصنوعی، تأکید کرد:  با توجه به سرعت تحولات در فناوری‌های هوش مصنوعی، این مقررات باید انعطاف‌پذیر بوده و به‌صورت دوره‌ای اصلاح شوند. همچنین اساتید باید در ابتدای هر درس، چارچوب استفاده از هوش مصنوعی را برای دانشجویان تشریح کرده و موارد مجاز و غیرمجاز را مشخص کنند.

ضرورت برخورد آموزشی در صورت استفاده نادرست از هوش‌ مصنوعی

وی با اشاره به ضرورت برخورد آموزشی و در صورت لزوم تنبیه برای استفاده نادرست از هوش مصنوعی، اظهار کرد: طراحی روش‌های مناسب ارزیابی در کنار آموزش، اهمیت دارد. نمونه آن؛ طرح سؤالات خارج از جزوه یا استفاده از روش‌های راستی‌آزمایی است که می‌تواند به سنجش میزان اتکای دانشجویان به هوش مصنوعی کمک کند، هرچند این روش‌ها نیز نیازمند بررسی و اصلاح هستند.

وی با اشاره به ماهیت خنثی ابزار هوش مصنوعی، تصریح کرد: نحوه استفاده از آن کارکرد هوش مصنوعی را تعیین می‌کند. مانند سایر ابزارها که می‌توانند کاربردهای مثبت یا منفی داشته باشند، هوش مصنوعی نیز از این قاعده مستثنی نیست. از این رو، هدف اصلی باید آموزش استفاده صحیح از این ابزار و جلوگیری از جایگزینی آن با تفکر و تحلیل فردی باشد.

این استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت توجه بیشتر نظام آموزشی به موضوع هوش مصنوعی، یادآور شد: در صورت برگزاری حضوری امتحانات، احتمال بروز مسئله هوش مصنوعی در امتحانات و ارزیابی‌ها به عنوان یکی از چالش‌ها به‌ مراتب کاهش می‌یابد و بخشی از مسائل مطرح‌شده ناشی از شرایط خاص برگزاری مجازی آزمون‌ها بوده است.  

شهریاری با اشاره به لزوم گنجاندن آموزش استفاده از هوش مصنوعی در برنامه رسمی دانشگاه‌ها، به‌ویژه برای دانشجویان ورودی جدید، تاکید کرد: برگزاری جلسات آموزشی اجباری با حضور متخصصان حوزه‌های فنی و علوم انسانی می‌تواند به ارتقای درک دانشجویان از این ابزار کمک کند. لازم است آیین‌نامه‌ها علاوه بر جنبه‌های توصیه‌ای، دارای سازوکارهای نظارتی و تنبیهی مشخص باشند تا اجرای آن‌ها تضمین شود.

وی افزود: این تجربه نشان داد که اگرچه بروز مسئله هوش مصنوعی در ارزیابی‌ها تا حدی ناشی از شرایط استثنایی  کشور بوده است، اما در عین حال فرصتی فراهم کرده تا توجه به آموزش و سیاست‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی در نظام دانشگاهی کشور افزایش یابد و زمینه برای کاهش استفاده‌های نادرست در آینده فراهم شود.
